Strict Standards: Only variables should be assigned by reference in /customers/5/f/7/dharaaro.com/httpd.www/plugins/system/jsocial_comments/jsocial_comments.php on line 147

Home

Feysal Cumar Mushteeg (1940kii-2012ka) Qormada 5aad

“Illeyn naftu way ku amartaayoo,

Hadday ibtilowdo kaa adag,”

Aynu ku sii soconno dareeerinta Qaraamkii dhadhanka iyo dareenkaba lahaa ee Feysal Cumar Mushteeg, waxaanu yidhi marar kale:

 

Description: Description: https://encrypted-tbn1.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQM0AfRB1I_2vIAzGfM9LuEyYcHc55lrXcb3GWm9sIWqwq751T4Feysal Cumar Mushteeg

(1940kii-2012ka)

“Dhulyahow adna waan ku dhaarinayaa,

Ilaahii ku dhammeeyay ee ku dhisee,

Kuu kala dhigay dhoobo iyo ciid,

Dhexdaada ku beeray dhadhaabaha,

Jacaylka dhexdayada dhaqaaleeyoo,

Wixii na dhibaaya naga dhowr.”

 

Beyd ka mid ah Qaraamkii hodanka iyo curiskaba ahaa ee Feysal Cumar Mushteeg

Qalinka: Boobe Yuusuf This e-mail address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

12/10/2014ka,

Qormada 8aad

“Illeyn naftu way ku amartaayoo,

Hadday ibtilowdo kaa adag,”

Aynu ku sii soconno dareeerinta Qaraamkii dhadhanka iyo dareenkaba lahaa ee Feysal Cumar Mushteeg, waxaanu yidhi marar kale:

“Arligaan iska joogay eed-li’iyoo,

Aadmigu ii yaqaannay inan edeb lehe,

Ayaantaan ku arkaan alhuumooboo,

Ibtilo igu reebtay abada ah,”

Ayaamaha nabsigu ma eexdaanoo,

Immika anigaa ilmaynaayee,

Billood adna maalin oydaa,

Immisaan arkay inan asluub badanoo,

Ab iyo isirkooda garanaayoo,

Haddana arki waayay awgaa,

Allaan kugu dhaariyee ubaxyahow,

Miyaanay Asli kaa udgoonayn,”

Bal ka warrama! Miyaanu Feysal Cumar Mushteeg dhaarin ubaxii. Waa halkii Maxamed Axmed (Kuluc) e’: “Waxaasaa jacayl ah.”

Intii Feysal Cumar Mushteeg uu ka qoray Busi ee ‘alifka’ ka bilaabmaysay, aan beydkan ku soo xidho:

“Intaan allifaayay ammaanteedaa,

Eedaankii arooryo ii baxay,”

Waa mar kale iyo gaaxdii Feysal Cumar Mushteeg. Waa qaybtii ‘Ba’leyda’ ahayd ee buyuuddii Qaraamka ee uu curiyay oo ilaa maanta nool. Bal aynu ku bilowno qaar ka mid ahaa kuwii uu ku muuneeyay jacaylkiisii dhabta ahaa ee beryahaa ku hawaarsaday ee uu raafba la rogi waayay. Iyo marka uu Subcis ku qaadayo. Nin maqlayna maqal, nimaan maqalla loo sawiri kari maayo. Bal Radio Hargeysa ayaynu ka raadin doonnaa in aynu Subcis ka hello, Ilaahayna ha inagu guuleeyo.

Bal hadda aan soo hormeeyo tuducyadii Qaraamka ahaa ee curintooda Feysal Cumar Mushteeg ku saxeexnaa, sida aan ka soo xigtay Maxamed Maxamuud Cige oo loo yaqaan Busi oo maansooyinkan ka qoray Feysal.

Waa maalmihii uu ka shaqayn jiray Burco, isaga oo ka hawl-geli jiray Xannaanadii Xoolaha, waxaanu ku bilaabay:

“Burcoo idil baa bidhaamaysoo,

Baroo idil baa barwaaqooboo,

‘Parkerow’ waxa timid ‘Blue Light,”

Illeyn nin waliba tuu caashaqaa waa u Canbaro Madow. Ma in uu roob da’ay oo la doogsaday ayaad moodaysaan? Xaasha! Kalgacalkiisii ayaa yimid, markaasaa dhulkii oo dhami barwaaqoobay. ‘Parker’ waa sarkaalkii Ingiriiska ahaa ee xafiiska Feysal ka hawl-galo madaxda ka ahaa.

Waxaan xusuustay ereyo uu Cabdillaahi Qarshe lahaa isaga oo isla xaaladdaa Feysal Cumar Mushteeg ku jiray oo Mandheera joogay. Kalgacalkiisii oo halkaa la joogtay ayuu isaguna hees ka tiriyay, waxaanu yidhi:

“Aqalkay ku jirtiyo intaa u dhow,

Mandheera oo dhami waa udgoon dhaha,”

Beydkani wuxu ku jiray hees uu Qarshe xaaladdaa ka tiriyay. Feysal Cumar Mushteeg oo qaadaya ayaan mar iyo laba ka maqlay.

Intaa hore wuxu Feysal Cumar Mushteeg ku kabay:

“Anigoon booqan bari u bixi maayoo,

Loo-baahde Ilaahay baa la baryaa,

‘Parkerow’ waxa timid ‘Blue Light’,”

Inta ka dib malaha Feysal Cumar Mushteeg xarafka ‘Ba’da’ ayuu jacaylkiisu jantay e’, waa kan Burco ka ambo-baxay ee hadda inala tegaya magaalada Boorame, waxaanu ku bilaabay ereyadiisii xadantada lahaa:

“Bustaankaan ka beeray Boorame,

Baaq-baaq baan is-lahaa bilow dhow,

Bartiikhi la guursay waa been,”

Wuxu intaas ku sii darayaa:

“Nafyahay Batalaale waad u bugtee,

Ku bogso badda mowjaddeedii,”

Bal beydkan u fiirsada. Wuxu ka mid yahay kuwa aynu Qaraamiga ugu maqal badan nahay, waxaanu yidhi:

“Sidii baxarasaaf ku yaalla bustaan,

Ayaad hadba ii bidhaantaa,”

Baxarasaafkaasi meel soke ayuu ahaaye, bal ka warrama marka aad kalgacalkaaga qayb jidhkaaga ka mid ah u hurto. Oo muxuu yidhi fannaankeenni Feysal Cumar Mushteeg:

“Beerkayga haddii badh loo jarayuu,

Bogsiinaayo kuma bakhayleen,”

Waxaasaa jacayl ah, illeyn wax walba jacayl laguma tilmaamo e’

Waa gaaxdii kalgacal ee Feysal Cumar Mushteeg, naxariistii Janno Ilaahay ha ka waraabiyo e’. Weli waxaynu dhex mushaaxaynnaa qaybtii uu ku lahaa Qaraamiga. Sidaas ayay inoogu hadhsan yihiin sheekooyinkiisii la yaabka lahaa.

Bal aynu eegno Qaraamkii iyo aqoontii markii la isku badhxay, wuxu Feysal Cumar Mushteeg ka soo tuujiyay. Malaha sugiba kari meysaan. Bal hadda dhareerka yar ceshada. Wuxu yidhi:

“Buyuuddaan ka baadhay Bukhaariga,

 

Burdahaan ku khatimay Ba’ iyo ‘Deel’”,

Miyuu badahaa jacaylku weli idin la maray! Haddaa maxaad isla waalaysaan waxba ma aydin arag e’.

Waa kan mar kale, waana sannadihii loo beddelay Bari. Wuxu ku sugan yahay magaalada Buraan ee gobolka Sanaag oo buuraley dhexdeed ku taal. Wuu cabanayaa, ku-ye:

“Barbaartaan la bartiyo barigii ka imee,

Buraan ma badday ku taallaa,”

Maalmo aanu wada fadhiisan jirnay bilowgii sagaashankii ayuu iiga sheekeeyay. Ka dib markii ay intaa maqleen ayay reer Buraan xanaaqeen. Waa kuwa isu tegay ee bahal casuumad ah u diyaariyay. Wuxu ii sheegay in maalintaana beydkan soo socdaa ka soo go’ay:

“Buurahan Jinni baysku baahinayee,

Buraan Herer ways bidhaanshaan,”

Ku-ye buurahan baas ayaan Buraan kharribaya e’, xataa Hargeysa ayaa muuqan lahayd.

Haddana waa ka xaggan iyo jacaylka laftiisii inoo la kacay. Awal si dadban ayuu abbaarayay e’, hadda waa kan dhuunta ku dhuftay. Ku-ye:

“Jacayl ma ba’oo ma baabba’a oo,

Waa laga bogsadaana waa been,”

Ballanka Ilaahay Cabdi Iidaan Faarax ayaa is-na bartaa ag dhigay, markii uu lahaa:

“Jacayl biri ma goysoo,

Biyo kaama maydhaan,”

Saa waa hal-abuurka laxan-dhaadhiga ah ee Cali Sugulle Dun-carbeed markii uu jacaylka ka hadlayay ee uu wiilku lahaa:

“Bilaneey kalgacaylku waa,

Dab baxaaya oo belelee,”

Ee gabadhuna kaga rogaysay:

“Baxsanow kalgacaylku waa,

Bidhaan quruxsan ood u bogtee,”

Axmed Libaaxna naxariistii Janno Ilaahay ha ka waraabiyo e’ heestiisa Axmed Mooge Liibaan qaado ee ‘dad haddaad is-qabataan’, jacaylka sidan ayuu u tilmaamayaa:

“Dab ku hura jalleecada,

Oo ka beerma daymada,

Deddo iyo xanuun iyo,

In uu cudur da’ weyn yahay,”

Haddii aynu intaa nidhi aynu ku noqonno gaaxdii Feysal Cumar Mushteeg ee Busi inoo soo gudbiyay iyo ‘Ba’leydii’ uu ku lahaa Qaraamkii. Markanna wuxu ka hadlayaa sidii ay isku seegeen madaxdiisii Ingiriiska ahayd ee jacaylka la garan weyday, waxaanu yidhi:

“’Parkerba’ waannagii ku kala boodnee,

Haddaan lay beddelin bishaa dabadeed,

‘Badenow’ tanna waan ka baxayaa,”

Halkanna waxaynu kaga baxaynaa ‘Ba’leydii’ Feysal Cumar Mushteeg wixii aanu ka haynay.

Waa qormo kale oo Qaraamigii ah. Weli  gaaxdii Feysal Cumar Mushteeg ayaynu maalaynaa. Waxaynu gallay Ca’dii iyo wixii uu ka yidhi. Oo muxuu ku bilaabay:

“Ilaaha nin caydh ah cuud siiyow,

Nin cudur qaba caafimaad siiyow,

Cidhiidhi nin ku jira Allaha caawiyow,

Ka aan cidi arag caynka uu egyow,

Caaniyo nabad iigu soo celi,”

Subxaan! Bal siduu u sifeeyay awoodaha Ilaahay ee uu markii danbena gacmaha u hoorsaday eega.

Waa kan haddana mar kale inoola ambo-baxay Boorame iyo kalgacalkiisii guunka ahaa. Oo markanna muxuu yidhi:

“Canbayow waxaan haadda kaa celiyaba,

Waxaan sida Cawsha kuugu ciyaba,

Ma hadday ku cuneen cadaawuhu,”

Cadceed-u-eg caynka loo cawariyo,

Canbaha haadku cunayba waa calaf,”

Waa kan mar kale Feysal Cumar Mushteeg oo jacaylkii ku laxaadsaday ee laba-dibleeyay sababaynayaa, waxaanu intaa hore ku kabay:

“Cusbiyo kama maarmo geelu carroo,

Cirkiyo wuu ogyay halkii cosob loo,

Ceeb maaha in aan ku caashaqee,

Cidliyo ha iigu tuurin ciirsi la’,”

Bari iyo beryihii loo beddelay ee dhowr iyo lixdankii ayuu beydkanna Ceel-af-weyn ku odhanayaa:

“Ciyaartaan bartay iyo casrigii ka imee,

Ceel-af-weyn caano geel ma yaallaan?”

Waxa kale oo buyuuddiisii Qaraamiga ka mid ah:

“Ciilkayga kola caashaq deyn maayoo,

Ciyaarta cid kale la garan maayee,

Carsaanyo sigaarka hayla cabtee,

Ciiddiyo badda cagaha ii dhiga,”

Bal ka warrama marka uu kalgacalku kugu qasbo in aad badda iyo carsaanyada jamato. Weli isaga oo aan ka dhammaan mowduucii kalgacalka, wuxu haddana yidhi:

“Carsaanyoy baddii ka soo carartee,

Caagtaye ma cidlaad lugaysaa,”

 

Waa kaa carsaanyo la sheekaystay ninkii Feysal Cumar Mushteeg. Beydkan ugu danbeeya inta aan ka hayo intii uu ‘Ca’da’ ka falkiyay, wuxu odhanayaa:

“Cagaha socodkii ciddidii madhatoo,

Malaha cidhibtana cad kuma yaal”

Bishii Jeeniweri, 1998kii ayuu maalin aanu Hargeysa Club joognay Dararamle beydkan ku qaaday codka Qaraamiga ah ee ‘Caweys” oo uu Cabdillaahi Qarshe lahaa. Midhaha kale ee ‘Caweys’ lagu qaado Xuseen Aw Faarax Dubbad ayaa lahaa, waxaana ka mid ahaa oo aan maalintaa dhegaystay:

“Boggayga cadhadii cagaar ka baxyoo,

Dushaydu caleen ma leedahayeey,

Waxaan calashaaba waa caday oo,

Cunahaa waxba ii ma dhaafaan,

Iyo beydkan cajiibka ah:

“Sidii Cantar iyo Cablaynu nahee,

Miyaynu kala caajisaynaa,”

Ma cod iyo ayaad moodaysaan ‘Caweys”! Waa cod farxadeed oo kalgacal. Waa wixii la isugu heesi jiray habeen afar iyo tobnaad ah oo suxullada la mutay burciid daad maray oo cad oo weli rayskii ka sii qoyan yahay.

Waxaynu hore ugu sii soconaynaa qoraalka tuducyadii Qaraamiga ahaa ee Feysal Cumar Mushteeg curiyay. Maa daama aynu xaraf xaraf u raacaynay, qormadan waxaynu ku gelaynaa qaybihii uu ka falkiyay xarafka ‘Da’ sidii uu inoogu soo tebiyay Maxamed Maxamuud Cige oo loo yaqaanno Busi, Ilaahay ha ka abaal-mariyo isaga iyo inta ummadda wax u keydisa ee is-xilqaantaba e’.

Wuxu ku bilaabayaa:

“Kii diray aniguu I doonaayoo,

Doqon baan garan hadalka loo dul-maree,

Tan iyo deyrta waan ka dabo-tegi,”

Garo’ oo jacalkiisii ayaa isaga oo aan ogeyn laga diray, sida ka muuqata tuducan. Calaacalkii ayuu sii wada uu kaga cabanayay jacaylkiisa laga kaxeeyay, waxaanu intaa hore ku kabayaa:

“Diyaarad ka saare degelkeennoo,

Daqiiqad Cadan bay dul taagneydoo,

Duhurkii Qaahiray ka sii duushoo,

Dawaafshe Rooma dacalladeediiyoo,

Ku dege Ingiriis dalkiisii,”

Wuxu ku sii darayaa:

“Hashaydaan daajiyaba nin iga didiyiyo,

Miyaanan dibindaabyo waayeyn,”

Waxa kale oo uu ku sii kabayaa:

“Nafyahay daashay aan ku daaddihiyee,

Ha ka didin wixii dantaada ah,”

Naftiisii ayuu u caqli-celinayaa, isaga oo leh:

“Nafyahay doqontii adays dilayee,

Duhurkii waxaad haysatood dejisiyo,

Doon-doonka habeenki kala daa,”

Beydkanna wuxu ka mid yahay kuwa aynu ugu maqalka badan nahay Qaraamiga innaga oo aan garayn ciddii tirisay, run ahaantiina Feysal Cumar Mushteeg ayaa ku saxeexan, waxaanu yidhi:

“Dakharkii cishqigaa I dooganayoo,

Dareemayoo waan damqanayaa,”

Beydkan qudhiisu kama dhaco, waxaanu yidhi:

“Dawee qalbigaa I daxalaystoo,

Hadalkaa I damqaaya iga daa,”

Bal hadda aynu eegno jacaylkiisii wuxu uga dhignaa, waxaanu yidhi:

“Daway ii ahayd an doonaayoo,

Dugsay ii ahayd I diirinayoo,

Naftayday daranyada u diidi jirtee,

Anigaa doqonoo mid kale ku daree,

Dabayshu hayga dhaafto dacallada,”

Markanna Feysal Cumar Mushteeg wuxu ka cabanayaa intii is-jecel dadka isku dira, waxaanu leeyahay:

“Haddii lagu dilo anaa damqado,

Laysuma daayo laba is-doonaysoo,

Dadkeennu waxyeelladuu door-bidee,

Ku doortaye may ku daayaan,”

Isaga oo naftiisa ka hadlayana, intaa hore wuxu raaciyay:

“Hadday doqon kuu hagoogeen,

Direys u xidheen dib ii eeg,”

Beryihii ay dal-tabyadu daashatay ee uu ku noolaa dalkaa Sucuudigana buyuudda laga hayo wax aka mid ah:

“Dammaam iyo Khobar ma doonayo oo,

Dariiqa Togbaa I daashadayoo,

Dookhaygu dalkan wuu la garan waayee,

Aan duulee diyaarad ila doon,”

Weli waxaynu joognaa qurbihii. Waa kan mar kale Feysal Cumar Mushteeg, waxaanu yidhi:

“Naf yahay daashay aan ku daaddihiyee,

Dimishiq ma ku maray dawaafkii,”

Waa mar kale iyo arrintii isku-dirka dadka is-jecel, waxaanu yidhi:

“Dareemay in laysku keen dirayoo,

La kala dilay daacaddeennii,”

Markanna waa habeen uu ku sigtay in aabbaheed dilo, waxaanu yidhi:

(La soco berri, haddii Eebbe idmo)

 

Additional information